GÖKYÜZÜNÜN SAHTE DENİZ FENERLERİ

Bilim
GÖKYÜZÜNÜN SAHTE DENİZ FENERLERİ

GÖKYÜZÜNÜN SAHTE DENİZ FENERLERİ

Gece geç saatte bir ofis binasının önünden geçiyoruz. Sokak boşalmış, üst katların bir kısmında hâlâ ışık yanıyor. Başımızı kaldırdığımızda birkaç pencere ve onların arkasında koyu bir gökyüzü görüyoruz. O sırada, çıplak gözle seçemeyeceğimiz yükseklikte göç eden kuşlar şehrin üzerinden geçiyor olabilir. Bizim için aydınlık bir pencere olan şey, onların yolculuğunda neyi değiştirir?

New York’ta 11 Eylül anmasında göğe yükselen iki güçlü ışık demeti, araştırmacılara bu soruyu olağanüstü bir ölçekte inceleme fırsatı verdi. Birkaç yıla yayılan radar ve ses kayıtlarında, ışıklar yanarken kuşların çevrede yoğunlaştığı, yavaşladığı, daireler çizdiği ve uçuş sırasında daha sık ses çıkardığı gözlendi. Işıklar geçici olarak söndürüldüğünde kuşlar dağılıp yollarına devam etti. Bu gözlem, 2017’de yayımlanan çalışmanın en çarpıcı bulgusuydu. [1]

O iki ışık demeti sıradan bir sokak lambasından çok daha güçlüydü. Daha gündelik bir aydınlatmanın kuşları nasıl etkilediğini anlamak için ışığın türünü, yerini ve göçün koşullarını ayrı ayrı incelemek gerekiyor. [1, 3]

Işığın rengi ve uçuş yüksekliği

Colorado’nun kuzeyindeki kırsal bir göç koridorunda araştırmacılar, iki sonbahar boyunca 31 gece radar kaydı aldı. Beyaz, kırmızı, kehribar ve mavi ışık kullanılan dönemleri karanlık dönemlerle karşılaştırdılar. Eylül 2026’da yayımlanan araştırmada geniş spektrumlu beyaz ışık altında kuşların ortalama uçuş yüksekliği, karanlık dönemlere göre yaklaşık 23 metre daha düşük tahmin edildi. Deneyde göç trafiğinin miktarında bir etki saptanmadı ve uçuş yönündeki etkiler zayıf kaldı. [3]

Bu iki araştırmada aynı şey ölçülmedi. New York’ta kuşların güçlü ışık demetlerinin çevresinde nasıl hareket ettiği gözlendi. Colorado’da ise farklı ışık koşullarında göç trafiği, uçuş yönü ve yükseklik karşılaştırıldı. Beyaz ışığın belirli bir deneyde kuşları alçaltması, başka bir kentteki her beyaz lambanın aynı etkiyi yaratacağı anlamına gelmez. Hangi renklerin hangi koşullarda daha az etki yaratacağı hâlâ araştırılıyor. [1, 3]

Bir binanın geceleri

Chicago’da araştırmacılar, McCormick Place adlı kongre merkezinde yaklaşık yirmi yıl boyunca kaydedilen kuş çarpışmalarını inceledi. Binanın aydınlatma düzeyi, o gece göç eden kuşların sayısı ve rüzgâr koşulları, ölümcül çarpışmaları açıklamada öne çıkan etkenlerdi. Çalışmanın modeli, aydınlatmanın geçmişte gözlenen en düşük düzeye indirilmesiyle o binadaki çarpışma ölümlerinin yaklaşık yüzde 60 azalabileceğini hesapladı. Bu oran, araştırılan bina ve koşullar için yapılmış bir tahmin. [2]

Karanlığa kimin ihtiyacı var

Bir kentin gecesini tasarlarken yoldan geçen insanın neyi görmesi gerektiğini düşünürüz. Bir binanın ışığının göğe kadar ulaştığını hesaba katınca, sorunun muhatabı değişir. Kente uğramadan üstünden geçen bir kuş da verdiğimiz karardan etkilenebilir.

Gecenin bir kısmını karanlık bırakmayı, gökyüzünü paylaştığımız canlılara yer açmanın bir biçimi olarak düşünebiliriz. Bunun en somut örneği, insanın işini gördüğü ışıkla sabaha kadar boş bir büroyu aydınlatan ışık arasında seçim yapmaktır. Bir pencereyi söndürmek içeride küçük bir değişikliktir. Pencerenin dışından bakınca neyi değiştirdiğini anlamak içinse bazen bir radar gerekir.

Kaynaklar:

[1] Van Doren ve arkadaşları · New York anma ışıkları ve gece göçü (2017)

[2] Van Doren ve arkadaşları · Chicago’da ölümcül kuş çarpışmaları (2021)

[3] Jimenez ve arkadaşları · Colorado’da ışık rengi ve uçuş yüksekliği deneyi (2026)

Yeşim Şahin Yaman

Diğer Yazılarımı Okudunuz mu?

HAFIZASINI BAŞKASININ UNUTUŞUNDA ARAYAN İNSAN

Etiketler:

#bilim #göçmenkuşlar #rota #şehirışığı deneme

Yorumlar (2)

  1. Yıldız TEK GAMLI dedi ki:
    10 Kasım 2026, 21:44

    bu konu sadece göçmen kuşlar değil sokak canlıları için de araştırma konusu bildiğim kadarıyla…
    kuşlar için gökyüzüne değil yere bakan güneş ışığı lambaları parklarda yayılmış durumda tabii daha iyi çözümler de oluşturulabilir.

    Yanıtla
  2. Ozan Kasım KOL dedi ki:
    10 Kasım 2026, 22:30

    Çök ilginç konular. Yüreğinize sağlık.

    Yanıtla

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yeşim Şahin YAMAN

YEŞİM ŞAHİN YAMAN Ankara doğumlu yazar ve emekli diş hekimi Yeşim Şahin Yaman, Hacettepe Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi mezunudur. Yalova’da yaşamaktadır. Roman, öykü, şiir, deneme ve senaryo türlerinde eserler üretmekte; Yorucu.com’da yazılar yayımlamaktadır. Sosyoloji ile Halkla İlişkiler ve Reklamcılık eğitimlerini sürdürmektedir. Edebiyatın yanı sıra resim, seramik ve el nakışıyla ilgilenmektedir. ESERLERİ • Sinemanın Büyülü Denizinde Sinopsis Dalgaları • Halkla İlişkiler Dijital İletişim ve Sosyal Sorumluluk Yönetimi • Kriz ve Yönetimi • Dünya Büyük Bir Masaldı • Her Şey Çok Önceden Söylendi • Modern Dünyanın Küçük Delilikleri • Seramik Öyküler • Yanlış Zaman • Dünyanın Mitolojik Aşk Şiirleri • Kömür Karası Bir Türkü • Dağların Nefesi • Yemin ve Kül • Gelecekten Damat • Ekrandaki Kibritler • Diken • Kara Yazma • Geri Geldik • Antarktika Kodu • Berlin’de Kaybolan Bahar • Cinema of Magic • Evvel Zaman İçinde

Benzer Yazılar