BİRİNCİ SINIFTA ÖDEV

Birinci sınıf velilerinden sıkça duyduğum cümleler var:

“Ödevini yaptırmadan içim rahat etmiyor.”

“Ben söylemeden hiçbir şey yapmıyor.”

“Başına oturuyor ama sürekli başka şeylerle ilgileniyor.”

“Ödev yaparken çok yoruluyor, ağlıyor. Ne yapacağımı bilemiyorum.”

Bu cümlelerin arkasında yalnızca tamamlanmamış ödevler yok. Çocuğunun okul hayatına iyi bir başlangıç yapmasını isteyen, onun geride kalmasından endişe eden ve zaman zaman kendi sabrını da kaybeden ebeveynler var.

Peki, birinci sınıfta ödev yapmak neden bu kadar zorlaşabiliyor?

Çocuk ödev yapmak istemiyor mu, yoksa henüz kendi öğrenme sürecini yönetemiyor mu?

Birinci sınıfa başlayan çocuk, okulun ilk günlerinden itibaren birçok yeni sorumlulukla karşılaşır. Gün boyunca öğretmenini dinlemek, sınıf kurallarına uymak, arkadaşlarıyla iletişim kurmak, yeni sesleri öğrenmek, okumaya ve yazmaya çalışmak…

Bütün bunlar, çocuk için ciddi bir zihinsel çaba gerektirir.

Okuldan eve geldiğinde ise ondan yeniden dikkatini toplaması, verilen görevi anlaması, gerekli materyalleri hazırlaması ve çalışmasını tamamlaması beklenir.

Oysa bir çocuğun ödevini yapabilecek bilgiye sahip olması, o ödevi bağımsız biçimde planlayıp tamamlayabilecek becerilere sahip olduğu anlamına gelmez.

Çocuk ne yapacağını biliyor olabilir; ancak nereden başlayacağını bilemeyebilir. Birkaç dakika çalıştıktan sonra dikkatini kaybedebilir. Yazarken yorulabilir, okurken hata yapmaktan çekinebilir ya da karşılaştığı güçlük nedeniyle çalışmayı bırakmak isteyebilir.

Bazen çocuk ödevin başına oturur ama başlayamaz. Bazen başlar, ancak devam ettiremez. Bazen de yapabileceği bir görevi, başarısız olacağını düşündüğü için erteleyebilir.

Bu davranışların her birini tembellik olarak değerlendirmek, çocuğun yaşadığı güçlüğü anlamamızı engeller.

Çünkü ödev yapmamak ile ödev yapmayı yönetememek aynı şey değildir.

Ödev masasındaki görünmeyen sorun: Öz düzenleme

Birinci sınıf öğrencilerinin ödev sırasında yaşadığı güçlüklerin önemli bir bölümü, öz düzenleme becerilerinin henüz gelişmekte olmasıyla ilişkilidir.

Öz düzenleme; çocuğun dikkatini yönlendirmesi, davranışlarını kontrol etmesi, hedef belirlemesi, başladığı işi sürdürmesi ve gerektiğinde kendi davranışını yeniden düzenlemesidir.

Ancak bu beceriler, yalnızca çocuğa “Artık büyüdün, sorumluluklarını kendin yapmalısın.” denilerek gelişmez.

Çocuğun ne yapacağını öğrenmesi kadar, bunu nasıl yapacağını da öğrenmesi gerekir.

Örneğin;

Bir çocuk ödevini sürekli unutuyorsa yalnızca hatırlatılmaya değil, ödevlerini takip edebileceği bir sisteme ihtiyaç duyabilir.

Çalışmaya başlamakta zorlanıyorsa görevin küçük ve anlaşılır adımlara ayrılması gerekebilir.

Yazı yazarken çabuk yoruluyorsa çalışma süresi, yazma becerisi ve dikkat kapasitesi birlikte değerlendirilmelidir.

Ödev sırasında sürekli yardım istiyorsa hemen cevabı vermek yerine, çocuğun düşünmesini sağlayacak sorularla desteklenmesi daha anlamlı olabilir.

Burada amaç çocuğu bir anda bağımsız hâle getirmek değil, bağımsızlığın basamaklarını oluşturmaktır.

Anne ödev yaptırırken öğretmene dönüşüyor, çocuk da öğrencilikten çıkıyor

Ödev sürecinde ailelerin en sık düştüğü tuzaklardan biri, çocuğun sorumluluğunu farkında olmadan kendi sorumluluklarına dönüştürmeleridir.

Çocuk ödevini yapmadığında ebeveyn hatırlatır.

Başlamadığında yeniden söyler.

Yanlış yaptığında düzeltir.

Eksik bıraktığında tamamlatır.

Bir süre sonra ödevin bütün süreci ebeveyn tarafından yönetilmeye başlanır.

Çocuk ise yalnızca söylenenleri yerine getiren kişi olur.

Bu durum kısa vadede ödevlerin tamamlanmasını sağlayabilir. Ancak uzun vadede çocuk, kendi öğrenmesini yönetmek yerine bir yetişkinin yönlendirmesine alışabilir.

Ödevin başında sürekli “Hadi başla.” diyen, her soruda “Bunu böyle yap.” diye müdahale eden, bitene kadar çocuğun başından ayrılmayan ebeveynin de bir süre sonra yorulması kaçınılmazdır.

Çünkü aile, yalnızca çocuğun öğrenmesine destek olmaya çalışırken aynı zamanda öğretmenlik görevini de üstlenmiş olur.

Oysa ev, çocuğun hata yapabildiği, dinlenebildiği ve öğrenme sürecinde kendini güvende hissedebildiği bir alan olmalıdır.

Birinci sınıfta çocuğun ödevini tamamlaması kadar, ödevini yaparken yetişkinin sürekli müdahalesine ihtiyaç duymadan ilerleyebilmeyi öğrenmesi de önemlidir.

Her çocuk aynı sürede öğrenemez

Birinci sınıf öğrencileri arasında okuma, yazma, dikkat, çalışma hızı ve öğrenme biçimi açısından farklılıklar bulunur.

Bazı çocuklar verilen görevi kısa sürede tamamlayabilirken bazıları aynı görev için daha fazla zamana ihtiyaç duyabilir.

Bir çocuk okuduğunu anlamakta zorlanabilir. Bir diğeri sesleri birleştirirken hata yapabilir. Başka bir çocuk ise soruyu anlamasına rağmen yazılı olarak cevap vermekte güçlük çekebilir.

Bu farklılıklar göz ardı edildiğinde ödev, çocuğun öğrenmesini destekleyen bir çalışma olmaktan çıkarak kendisini başkalarıyla karşılaştırdığı bir alana dönüşebilir.

“Arkadaşın bitirmiş, sen neden hâlâ yapamadın?”

“Bu kadar basit bir şeyi neden anlamıyorsun?”

“Birinci sınıfa gidiyorsun, artık bunları bilmen gerekiyor.”

Bu cümleler çocuğun çalışma isteğini artırmak yerine başarısızlık duygusunu güçlendirebilir.

Özellikle öğrenmek için daha fazla zamana ihtiyaç duyan çocuklarda, sürekli hız beklentisi oluşturmak öğrenme sürecini olumsuz etkileyebilir.

Çocuğun ihtiyacı her zaman daha fazla ödev değildir.

Bazen daha az görev, daha anlaşılır yönerge, uygun çalışma süresi ve başarı duygusunu yaşayabileceği bir öğrenme ortamıdır.

Ödevin miktarı değil, çocuğun yaşadığı deneyim önemlidir

Ödev konusunda sıkça karşılaştığımız bir başka sorun da çocukların okuldan eve taşıdıkları öğrenme yüküdür.

Birinci sınıf öğrencisi için sayfalarca yazı yazmak, tekrar tekrar okuma yapmak veya uzun süre masa başında kalmak her zaman verimli bir öğrenme anlamına gelmez.

Özellikle çocuk yazarken zorlanıyorsa, okuma sırasında sık hata yapıyorsa ya da dikkatini sürdürmekte güçlük çekiyorsa görev miktarının artırılması, yaşadığı problemi çözmeyebilir.

Burada öğretmen ve veli iş birliği önem kazanır.

Öğretmen, çocuğun sınıftaki performansını gözlemleyerek hangi beceriler üzerinde çalışılması gerektiğini belirleyebilir.

Veli ise evde çocuğun ödev sırasında nasıl ilerlediğini, hangi noktada zorlandığını ve ne tür desteğe ihtiyaç duyduğunu gözlemleyebilir.

Bu iki gözlem bir araya geldiğinde çocuğun ihtiyacı daha doğru anlaşılabilir.

Çünkü ödevin amacı, çocuğu saatlerce çalıştırmak değil; öğrenilen bilgiyi pekiştirmek ve çalışma alışkanlığının gelişmesine destek olmaktır.

Çocuğa sorumluluk kazandırmak, onu yalnız bırakmak değildir

Öz düzenleme becerisini geliştirmek isteyen ailelerin dikkat etmesi gereken önemli bir nokta var:

Çocuğun sorumluluk almasını istemek, bütün sorumluluğu bir anda ona bırakmak anlamına gelmez.

Birinci sınıf öğrencisi için ödev sürecini yönetmek, yetişkin desteğiyle öğrenilen bir beceridir.

Bu süreçte ebeveyn;

• Ödevin ne olduğunu birlikte gözden geçirebilir.

• Çocuğun nereden başlayacağına karar vermesine yardımcı olabilir.

• Çalışma süresini çocuğun ihtiyacına göre düzenleyebilir.

• Zorlandığında hemen cevabı vermek yerine düşünmesi için fırsat tanıyabilir.

• Tamamladığı çalışmayı fark ederek çabasını değerlendirebilir.

Zamanla çocuk, yetişkinin yaptığı bazı işleri kendisi üstlenmeye başlayabilir.

Önce ödevini hatırlatmak için desteğe ihtiyaç duyar. Sonra ödevlerini kontrol etmeyi öğrenir. Daha sonra ne zaman çalışacağını planlamaya başlayabilir.

Bu gelişim bir günde gerçekleşmez.

Ancak her gün çocuğun yerine karar vermek yerine, onun karar vermesine fırsat tanımak bağımsızlığın gelişmesini destekler.

Belki de asıl soruyu değiştirmeliyiz

Birinci sınıfta ödev konusunda yaşanan sorunları yalnızca “Çocuk neden ödev yapmıyor?” sorusuyla ele aldığımızda, çözümü çoğunlukla daha fazla hatırlatmada, daha fazla çalıştırmada veya daha sık kontrol etmede arıyoruz.

Oysa asıl sorular şunlar olabilir:

Çocuk ödevin ne olduğunu biliyor mu?

Başlamak için hangi adımı atacağını anlayabiliyor mu?

Görev, çocuğun mevcut becerilerine uygun mu?

Yeterince dinlenmiş ve öğrenmeye hazır mı?

Ödev sırasında sürekli yetişkin desteğine ihtiyaç duymasının nedeni ne?

Bu sorular, çocuğun davranışını değerlendirmekten çok, yaşadığı güçlüğü anlamamıza yardımcı olur.

Çünkü bazen ödev yapmayan çocuk, sorumluluk almak istemeyen bir çocuk değildir.

Bazen ne yapacağını bilmediği için bekleyen, zorlandığı için kaçınan veya başarısız olmaktan korktuğu için başlamayan bir çocuktur.

Bu çocukların ihtiyacı, daha fazla baskı değil; doğru zamanda, doğru biçimde sunulan destektir.

Birinci sınıfta ödev, çocuğun ailesiyle mücadele ettiği bir alan değil; kendi öğrenmesini yönetmeyi yavaş yavaş keşfettiği bir deneyim olmalıdır.

Çocuğun bugün ödevini yaparken ihtiyaç duyduğu desteği, yarın kendi başına ilerleyebilmesini sağlayacak şekilde sunmalıyız.

Çünkü eğitimde gerçek başarı, çocuğun yalnızca verilen görevi tamamlaması değildir.

Gerçek başarı; çocuğun zorlandığında yardım istemeyi, yeniden denemeyi, kendi çabasını fark etmeyi ve zamanla sorumluluğunu üstlenmeyi öğrenmesidir.

Birinci sınıfta belki de en önemli ödevimiz, çocuklara yalnızca okumayı ve yazmayı öğretmek değil; öğrenmenin sorumluluğunu taşıyabilecekleri bir özgüven kazandırmaktır.

Zübeyde Arslan

Diğer yazılarımı okudunuz mu?

https://fisildayankalemler.org/cocugum-okuyor-peki-okudugunu-anliyor-mu/

https://fisildayankalemler.org/cocugum-okuyor-peki-okudugunu-anliyor-mu/