ÇOCUK YETİŞTİRMEDE ALTI ALTIN KURAL

ÇOCUK YETİŞTİRMEDE ALTI ALTIN KURAL

ÇOCUK YETİŞTİRMEDE ALTI ALTIN KURAL

Çocuk yetiştirmek, modern dünyanın bizlere sunduğu o seri üretim reçetelerin, “en iyi ebeveyn olma” kılavuzlarının ve kusursuz çocuk profillerinin çok ötesinde; insanın kendi karanlığıyla yüzleştiği, yontulmamış bir zanaattır. Çoğu zaman bir terbiye meselesi olarak daraltılan bu süreç, aslında dünyaya getirilmiş yabancı bir ruha hayatın ağırlığını ve güzelliğini şefkatle sezdirmekten başka bir şey değildir.

İşte bu çetin yolculukta, ne bir otoritenin buyruğu ne de anlık refleksler; sarsılmaz bir kök salma çabasıyla örülü altı temel ilke, insanı insana ulaştıran o kadim köprüyü kurar.

I. Varlığın Aynası: Sözden Öte Halin Dili

Ebeveynliğin en büyük yanılgısı, çocuklara ne söylememiz gerektiği üzerine kafa yormaktır. Oysa çocuk, kelimelerimizi değil, bizim dünyaya bakışımızı, sokaktaki kediye gösterdiğimiz tahammülü, yorgun bir anımızdaki nefes alışımızı kaydeder.

Felsefi açıdan bakıldığında, insan varoluşu her zaman başkasının bakışında şekillenir. Çocuk için ilk “öteki” ve ilk ayna ebeveyndir. Biz öfkeyi bastırıp sabrı savururken, arka planda yaydığımız o görünmez enerji, onun ruhuna kazınır. Edebi bir metnin satır aralarındaki hissiyat gibi, çocuk da satır aralarımızı okur. Ona dürüstlüğü vaaz edip küçük hesaplar peşinde koştuğumuzda, aradaki derin uçurum, en keskin teorilerden çok daha hızlı büyür. Çocuk, bizim söylediklerimizle değil; hayatı hangi tonla, zarafetle ve omurgayla karşıladığımızla biçimlenir.

II. Varoluşun Sınırları: Şefkatli Bir Duvar Olarak “Hayır”

Bugünün dünyası, çocuğa her kapıyı ardına kadar açmayı, hiçbir hevesini kursağında bırakmamayı modernleşme kriteri sanıyor. Oysa sınırları olmayan bir özgürlük, ruh için uçurumdan başka bir şey değildir.

Çocuğun “hayır” kelimesiyle karşılaşması, onun dünyada yalnız olmadığını, başkalarının da hak ve alanlarının bulunduğunu idrak etmesinin ilk basamağıdır. Bu sınır, katı bir otoritenin zindanı değil; dalgalı bir denizde gemiyi tutan güvenli limanın dalgakıranı gibidir. Sınır koymak, sevgiden mahrum bırakmak değil, aksine “Seni o kadar önemsiyorum ki, bu dünyanın vahşi rüzgarlarından korunmanı istiyorum” demektir. Sınırsızlığın içinde kaybolan çocuk, her şeyi hak ettiğine inanır ama hiçbir şeye değer biçemez; çünkü emeğin ve mahrumiyetin o asil terbiyesinden mahrum kalmıştır.

III. Ruhun Kökleri: Hata Yapma Cesareti ve Kusurun Estetiği

Mükemmeliyetçi bir çağda yaşıyoruz. Notların en iyisi, davranışların en kusursuzu, çocukların ise adeta birer küçük robot gibi hatasız olması isteniyor. Oysa insanın derinliği, yaralarından ve o yaraları sarmak için gösterdiği çabadan beslenir.

Çocuğun düşmesine, yanılmasına, hatta büyük bir beceriksizlik sergilemesine alan açmak gerekir. Kusursuzluk, insanı donduran ve geliştirmeyen soğuk bir mermer heykele benzer; hata ise can suyu gibidir. Bir çocuk yanlış yaptığında ona “Neden böyle yaptın?” diye hesaba çekmek yerine, “Bu hatadan hangi anlamı çıkarabiliriz?” gözüyle bakabilmek, onu korkuyla büyüyen bir kul değil, vicdanıyla hesaplaşabilen özgür bir birey yapar. Hayatın estetiği, pürüzsüzlüğünde değil, o pürüzleri onarma iradesindedir.

IV. Sessizliğin Sığınağı: Dinlemenin ve Beklemenin Erdemi

Hızlı tüketim kültürü, ebeveynliği de zehirledi. Çocuk bir şey söylediğinde hemen yanıt vermek, bir sorun çıktığında anında müdahale etmek istiyoruz. Oysa bazı yaralar ve bazı sorular, aceleye gelmez; zamanın demlenmesine ihtiyaç duyar.

Gerçek dinlemek, yalnızca kulakla yapılan bir eylem değildir; bütün varlıkla karşısındakine alan açmaktır. Çocuk bazen kelimelerin bittiği yerde susar, bazen de saçma sapan bir hikayenin arkasına saklanır. Onu sabırla dinlemek, acele tavsiyelerle ve “ben senin yaşındayken” li cümlelerle üzerini örtmemek gerekir. Bir insanın anlaşılma açlığı, dünyadaki en büyük açlıklardan biridir. Çocuğuna bu alanı sunabilen ebeveyn, ona dünyada yalnız olmadığını fısıldamış olur.

V. Sorumluluğun Yükü: Hayatın Provasını Gerçek Kılmak

Modern zamanların en büyük kötülüklerinden biri de çocukları cam fanuslarda, her türlü sorumluluktan arındırılmış bir konfor alanında büyüterek hayata hazırladığımızı sanmaktır. Kendi bardağını taşımayan, odasını toplamayan, bir başkasının yüküne omuz vermeyen çocuk, dünyayı kendisinin etrafında dönen sahneden ibaret sanır.

Sorumluluk, insana kendi hayatının direksiyonunu verir. Küçük yaşlardan itibaren verilen görevler, angarya değil; o ruhun kök salmasını sağlayan toprağın ta kendisidir. Kendi eylemlerinin sonuçlarıyla yüzleşen çocuk, başkalarının acısına karşı da körleşmez. Emeksiz elde edilen her şeyin değersizleştiğini, alın teriyle yoğrulmuş küçük bir çabanın ise insanı nasıl olgunlaştırdığını yaşayarak öğrenir.

VI. Veda ve Özgürlük: Kendi Olmasına İzin Vermek

Çocuk yetiştirmenin belki de en acımasız ve en saf paradoksu şudur: Onu var etmek için çabalarsınız, ama var olduğu andan itibaren asıl mesele ondan vazgeçmeyi, yani onun sizin uzantınız olmadığını kabul etmeyi öğrenmektir.

Bizler genellikle çocuklarımızı kendi tamamlanmamış hayallerimizin, yarım kalmış cesaretlerimizin birer taşıyıcısı yapmak isteriz. Kendi korkularımızı onlara ziynet gibi takarız. Oysa çocuk, bizim mülkümüz değil; zamanın, hayatın ve onun kendi kaderinin öznesidir. Ona verilebilecek en büyük armağan, kendi sesini bulması için gereken rüzgarı sağlamak ve sonra da arkaya bakmadan gitmesine izin vermektir. Büyümek, ebeveynin gölgesinden çıkıp kendi güneşine yürümektir çünkü.

Son tahlilde, çocuk yetiştirmek bir sonuç değil, bitmeyen bir yoldur; insanın kendi çocukluğuyla, eksikleriyle ve umutlarıyla yaptığı sessiz bir hesaplaşmadır. Belki de bütün bu kuralların özü, çocuğa sadece yaşamayı değil, bu hayatın ağırlığını ve inceliğini taşıyabilecek bir kalp bırakabilmektir.

Çocuk yetiştirmede altı altın kuralın çiğnendiği, hayatın o kendiliğinden akan nehrine set çekildiği yerde; çocukların ruhunda ve geleceğinde derin çatlaklar, telafisi zor sessiz yaralar baş gösterir. Kuralların değil, kuralsızlığın ve savrukluğun doğurduğu o karanlık manzarayı, hayatın aslına rücu eden o eleştirel gözle okumak gerekir.

I. Aynanın Kırılması: Sahte Benlik ve Yabancılaşma

Eğer çocuk, ebeveyninin sözüyle özü arasındaki o derin uçurumu erkenden sezerse; içindeki güven duygusu temellerinden sarsılır. Gördüğü ile duyduğu birbirini tutmadığında, çocuk dünyayı güvenilmez bir labirent olarak algılamaya başlar.

Bu durum, psikolojide bireyin kendi gerçek duygularından koparak “sahte bir benlik” inşa etmesine yol açar. Ebeveynini memnun etmek ya da onay almak için sürekli bir maske takmak zorunda kalan ruh, bir süre sonra kendi sesini duyamaz hale gelir. Yetişkinlik yıllarında bile kronik bir güvensizlik, kararsızlık ve “ben kimim?” sorusuyla boğuşan bu bireyler, başkalarının beğenisini kendi varlıklarının tek kanıtı sanan sessiz birer mahkum gibi yaşarlar.

II. Uçurumsal Özgürlük: Sınırsızlığın Oluşturduğu Kaygı ve Benmerkezcilik

Çocuğa her şeyin mubah kılındığı, hiçbir “hayır” duvarıyla karşılaşmadığı bir iklim, özgürlük değil; ruhsal bir başıboşluktur. Sınırları olmayan bir çocuk, dış dünyayla ilk gerçek çatışmasında duvara çarpar; çünkü hayat, anne babanın sonsuz tolerans gösterdiği o oda gibi konforlu değildir.

Psikolojik olarak bu çocuklar, derin bir kaygı ve omnipotent (her şeye gücü yeten) bir tümgüçlülük yanılsamasıyla büyütürler. Her istediklerinin anında gerçekleşmesi gerektiğine inanır, en ufak bir engellenmeyle karşılaştıklarında yıkıcı bir öfkeye kapılırlar. Sınırların yokluğu, bireyi özgürleştirmez; aksine onu kendi bitmek bilmeyen arzularının ve tatminsizliklerinin kölesi yapar. Dünyanın merkezinde yaşadığını sanan bu ruhlar, gerçek anlamda bir aidiyet ve bağ kuramazlar.

III. Mükemmeliyetçiliğin Zindanı: Kronik Yetersizlik ve Utanç

Hataların suçlandığı, kusursuzluğun bir mutlak şart olarak dayatıldığı bir evde büyüyen çocuk, kendi insani sınırlarını birer kusur olarak görmeye başlar. Yanılma lüksü elinden alınmış bir zihin, sürekli bir “hata yapma korkusu” yla felç olur.

Bu durum, ilerleyen yaşlarda kronik bir yetersizlik hissi, imposter sendromu (sahtekarlık sendromu) ve derin bir performans kaygısı olarak su yüzüne çıkar. Çocuk, sevilmek ve kabul görmek için hep kusursuz olmak zorunda olduğuna inanır. Başarısızlık ihtimali bile onu dehşete düşürür; çünkü onun gözünde hata yapmak, varoluşsal bir suçtur. Ruh, bu buzdan mükemmeliyetçilik zindanında ne gelişebilir ne de sahici bir neşe duyabilir.

IV. Anlaşılmamanın Yalnızlığı: Sessiz Çığlıklar ve İçe Kapanma

Dinlenmeyen, hep aceleye getirilen, duyguları “büyür de geçer” denerek geçiştirilen bir çocuk; içindeki o büyük boşlukla baş başa kalır. Konuşamadığı, derdini anlatamadığı için cümleleri içine akar.

Bu derin ihmal, çocukta ya içine kapanma, kendini dünyadan soyutlama ya da öfkeyi dışa yönlendirme biçiminde kendini gösterir. Anlaşılmadığını düşünen insan, kendi kabuğuna çekilir; dış dünyayı tehlikeli bir yer olarak görür. Yetişkinlikte kurduğu ilişkilerde hep bir tetikte olma hali, yakınlaşmaktan korkma ve içsel bir ıssızlık, bu erken dönem yalnızlığının bizzat meyvesidir.

V. Konforun Çürümesi: Öğrenilmiş Çaresizlik ve Aidiyetsizlik

Hiçbir sorumluluk verilmeyen, her şeyi önüne hazır sunulan çocuk; hayatın ağırlığını kaldıramayan kassız bir beden gibidir. Kendi kararlarının ve yüklerinin sorumluluğunu almayan birey, zorluklar karşısında hemen havlu atar.

Bu tablo, psikolojide “öğrenilmiş çaresizlik” olarak adlandırılan o pasif ruh halini doğurur. En ufak bir krizde sorumluluğu başkalarına yıkma, şikayet etme ama çözüm üretememe eğilimi hat safhadadır. Emeğin değerini bilmeyen, alın terini tatmayan bir zihin, başkalarının acısına karşı da duyarsızlaşır; çünkü kendi konfor alanının dışındaki dünya onun için bir anlam ifade etmez.

VI. Gölgede Boğulmak: Bireyleşememe ve Ödünç Hayatlar

Çocuğun kendi rüzgarını bulmasına izin verilmediğinde, yani o kendi kaderinin öznesi olmaktan alıkonulduğunda, ebeveyninin bitmemiş hayallerinin birer kopyası haline gelir. Kendi hayatını değil, anne babasının ona biçtiği “ödünç bir hayatı” yaşar.

Bu durum, derin bir kimlik krizine ve ruhsal felce yol açar. Kendi istekleriyle ailesinin beklentileri arasında sıkışıp kalan birey, ya hayatının bir döneminde büyük bir isyanla her şeyi yakıp yıkar ya da ömrü boyunca içten içe tükenmişlik hissiyle yaşar. Kendi kararlarını alamayan, kendi hatalarının bedelini ödeyemeyen bir ruh, hiçbir zaman tam anlamıyla büyüyemez; hep o gölgede kalmaya mahkum olur.

Son tahlilde, bu ilkelere riayet etmemek; bir çiçeği susuz bırakmak gibi, insan ruhunu kendi köklerinden koparır. Çünkü ihmal edilen her hakikat, çocukların geleceğinde onarılması güç birer hüzün olarak yeniden yankılanır.

Sevgiyle kalın… 

 

Rümeysa Kaya Odabaş

Diğer yazılarımı okudunuz mu?

VAROLUŞUN ASİL SORUMLULUĞU

 

 

Yorumlar (2)

  1. Yıldız TEK GAMLI dedi ki:

    yazı güzel ama o miniğin minnak ayaklarını yiyebilir miyim?

    1. Rümeysa KAYA ODABAŞ dedi ki:

      Konum atıyorum, hemen yenmeli,. 🥰

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Rümeysa KAYA ODABAŞ

14 Mayıs tarihinde dünyaya gelmiştir. İlahiyat mezunudur. Yedi yıl ücretli öğretmenlik yapmıştır. Beden Dili, hitabet, Diksiyon, Aile İçin İletişim, Çocuk Psikolojisi , Öğrenci Koçluğu, Özel Eğitim Öğretmenliği alanında eğitimleri vardır . Çocuk edebiyatına dair mini hikayeler yazmaktadır. GÖKBEY GÖKLERDE-HER GEZEGEN ÖZELDİR kitabının yazarıdır. Evli ve iki çocuk annesidir.